Dlaczego tkaniny naturalne w ręcznym szyciu
Tkaniny z włókien naturalnych – lnu, bawełny i wełny – były podstawowym materiałem dla polskiego rękodzieła tekstylnego przez stulecia. Ich właściwości fizyczne: oddychalność, chłonność wilgoci i naturalna elastyczność, sprawiają, że są nadal preferowane przez osoby zajmujące się szyciem ręcznym i haftem.
W Polsce produkcja tkanin lnianych ma historię sięgającą średniowiecza. Zagłębia lniane znajdowały się m.in. w okolicach Turku, Zgierza i na terenach dawnej Galicji. Dziś produkcja krajowa jest znacznie mniejsza, jednak polskie tkaniny lniane są eksportowane do wielu krajów europejskich.
Len – właściwości i zastosowania
Len (Linum usitatissimum) jest jedną z najstarszych roślin uprawianych w celu pozyskania włókna tekstylnego. Tkanina lniana charakteryzuje się:
- Wysoką wytrzymałością na rozerwanie – wyższą niż bawełna przy tej samej gramaturze
- Naturalną odpornością na pleśń i bakterie
- Szybkim odprowadzaniem wilgoci – tkanina wysycha szybciej niż bawełna
- Tendencją do gniecenia – co jest uznawane przez wielu za cechę charakterystyczną, nie wadę
- Sztywnością po pierwszym praniu, która z czasem maleje (len „dojrzewa" przy użytkowaniu)
Do szycia i haftu najczęściej stosuje się len o gramaturze od 100 do 200 g/m². Cienki len (do 120 g/m²) nadaje się do koszul, bluzek i obrzyczeń, len średni (140–180 g/m²) do fartuchów, poszewek i obrusów, a gruby (powyżej 200 g/m²) do toreb i elementów wyposażenia wnętrz.
Bawełna – wszechstronność w szyciu
Bawełna jest najszerzej stosowaną tkaniną w domowym szyciu ze względu na dostępność, łatwość obróbki i szeroką gamę rodzajów. Dla osób szyjących ważne są następujące rodzaje bawełny:
Batyst bawełniany
Lekka, delikatna tkanina o gramaturze poniżej 80 g/m². Stosowana do bielizny, podszewek i delikatnych bluzek. Trudna w szyciu ze względu na tendencję do przesuwania się pod stopką maszyny.
Popelina
Gęsto tkana tkanina o charakterystycznym prążkowaniu poprzecznym. Gramatura 90–130 g/m². Popularna do szycia koszul i sukienek. Dobrze znosi pranie w wyższych temperaturach.
Tkanina lniano-bawełniana
Mieszanka łącząca trwałość lnu z miękkością bawełny. Polecana dla osób początkujących – łatwiejsza w obróbce niż czysty len, a bardziej wytrzymała niż sama bawełna.
Wełna – zastosowanie w rękodziale tekstylnym
Wełna owcza była podstawowym surowcem tekstylnym w górskich rejonach Polski, szczególnie na Podhalu i Kurpiach. Do dziś stosowana jest w wyrobach wełnianych produkowanych ręcznie: kilimach, kilimikarskich gobelinach i tradycyjnych strójach regionalnych.
Wełna podhala, czyli wełna owiec rasy polska owca górska, ma strukturę grubszego włókna niż wełna merynosowa, co czyni ją odporniejszą mechanicznie i lepiej dostosowaną do wyrobów użytkowych niż ozdobnych.
Przy szyciu wełny należy zwrócić uwagę na:
- Pranie w niskich temperaturach lub na program wełna – wełna feluje w wysokich temperaturach
- Konieczność zastosowania igieł do tkanin ciężkich (nr 90–110)
- Stosowanie nici poliestrowych lub wełnianych do podkreślenia struktury materiału
- Prasowanie przez wilgotną tkaninę ochronną – bezpośredni kontakt żelazka może połyskować tkaninę
Gramatura i splot – jak je czytać przy zakupie
Gramatura podawana jest w gramach na metr kwadratowy (g/m²). Niższe wartości oznaczają tkaniny cieńsze, wyższe – grubsze i bardziej sztywne. Splot tkaniny (płócienny, skośny, atłasowy) wpływa na jej wytrzymałość, elastyczność i połysk.
Splot płócienny (1/1) jest najprostszy i najtrwalszy – cechuje go równomierne tkanie pionowych i poziomych nici. Splot skośny (twill) jest bardziej elastyczny i mniej podatny na gniecenie, co czyni go popularnym w produkcji jeansów i gabardyny.